Astım ve Alerjik Hastalıklar

Astım ve Alerjik Hastalıklar Nedir?

Astım ve alerjik hastalıklar, çocukluk döneminde sık karşılaşılan ve solunum yolları ile bağışıklık sisteminin çevresel etkenlere verdiği yanıtlarla ilişkili hastalıklardır. Alerjik hastalıklarda bağışıklık sistemi normalde zararsız olan bazı maddeleri tehdit olarak algılayarak aşırı bir yanıt oluşturabilir. Astımda ise hava yollarında daralma, ödem ve hassasiyet gelişerek nefes alıp vermede güçlük ve tekrarlayan solunum yolu yakınmalarına neden olabilir.

Çocukluk çağında alerjik hastalıklar; alerjik rinit, astım, atopik dermatit (egzama), besin alerjileri ve bazı ilaç veya böcek sokmalarına bağlı alerjik reaksiyonlar şeklinde görülebilir.

Astım ve alerjik hastalıklar birbirinden farklı durumlar olmakla birlikte, özellikle alerjik yatkınlığı bulunan çocuklarda bir arada görülebilir. Erken dönemde belirtilerin fark edilmesi, uygun tanı ve düzenli takip ile hastalıkların kontrol altında tutulması amaçlanır.

Çocuklarda Astım Nedir?

Astım, hava yollarının çeşitli uyaranlara karşı aşırı duyarlı hale gelmesiyle ortaya çıkan kronik bir solunum yolu hastalığıdır. Hava yollarında dönemsel olarak daralma ve iltihabi değişiklikler meydana gelebilir.

Astım belirtileri bazı çocuklarda belirli dönemlerde ortaya çıkarken, bazı çocuklarda daha sık görülebilir. Belirtilerin şiddeti ve sıklığı çocuktan çocuğa değişebilir.

Astımı tetikleyen faktörler arasında;

• Ev tozu akarları,
• Polenler,
• Hayvan tüyü ve deri döküntüleri,
• Sigara dumanı,
• Hava kirliliği,
• Soğuk hava,
• Solunum yolu enfeksiyonları,
• Yoğun kokular ve bazı kimyasal maddeler,
• Egzersiz,
• Stres ve bazı çevresel koşullar

yer alabilir.

Her çocukta aynı tetikleyiciler bulunmayabilir. Bu nedenle belirtilerin hangi koşullarda ortaya çıktığının takip edilmesi tanı ve tedavi sürecine katkı sağlar.

Astım Belirtileri Nelerdir?

Çocuklarda astım belirtileri dönemsel olarak ortaya çıkabilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Tekrarlayan öksürük,
• Özellikle gece veya sabaha karşı artan öksürük,
• Hırıltılı solunum,
• Nefes darlığı,
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi,
• Koşma ve oyun sırasında çabuk yorulma,
• Egzersiz sonrasında öksürük veya nefes darlığı,
• Solunum yolu enfeksiyonları sırasında belirtilerin belirginleşmesi.

Küçük çocuklarda belirtiler her zaman tipik olmayabilir. Özellikle tekrarlayan öksürük, gece uykudan uyandıran öksürük veya sık tekrarlayan hırıltı gibi şikâyetlerin değerlendirilmesi önemlidir.

Alerjik Hastalıkların Belirtileri Nelerdir?

Alerjik hastalıkların belirtileri, alerjinin türüne ve etkilenen organa göre değişebilir.

Alerjik Rinit

Alerjik rinitte özellikle;

• Sık hapşırma,
• Burun akıntısı,
• Burun tıkanıklığı,
• Burun ve damakta kaşıntı,
• Gözlerde kaşıntı ve sulanma

görülebilir.

Atopik Dermatit

Atopik dermatit veya egzamada;

• Ciltte kuruluk,
• Kaşıntı,
• Kızarıklık,
• Pullanma,
• Tekrarlayan cilt döküntüleri

görülebilir.

Besin Alerjileri

Besin alerjilerinde tüketilen gıdaya bağlı olarak;

• Kurdeşen,
• Kaşıntı,
• Dudak veya göz çevresinde şişlik,
• Kusma,
• Karın ağrısı,
• İshal,
• Hırıltı veya nefes almada güçlük

gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Bazı alerjik reaksiyonlar çok hızlı gelişebilir ve ciddi seyredebilir. Özellikle nefes almada güçlük, dil veya boğazda şişme, bayılma veya bilinç değişikliği gibi belirtiler acil değerlendirme gerektirir.

Astım ve Alerjik Hastalıkların Nedenleri Nelerdir?

Astım ve alerjik hastalıkların gelişiminde genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.

Ailesinde astım, alerjik rinit, egzama veya diğer alerjik hastalıklar bulunan çocuklarda alerjik hastalıkların görülme olasılığı daha yüksek olabilir.

Bunun yanında;

• Ev içi alerjenler,
• Polenler,
• Hava kirliliği,
• Sigara dumanına maruz kalma,
• Bazı enfeksiyonlar,
• Mesleki veya çevresel irritanlar,
• Besinler ve bazı ilaçlar

kişiden kişiye değişmek üzere belirtilerin ortaya çıkmasına veya artmasına neden olabilir.

Ancak her öksürük, hırıltı veya burun akıntısının alerji ya da astım anlamına gelmediği unutulmamalıdır. Özellikle çocuklarda solunum yolu enfeksiyonları da benzer belirtilere neden olabilir.

Astım ve Alerjik Hastalıkların Tanısı Nasıl Konur?

Tanı sürecinde öncelikle çocuğun ayrıntılı öyküsü alınır ve fizik muayenesi yapılır. Belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi durumlarda arttığı ve ailede alerjik hastalık öyküsü olup olmadığı değerlendirilir.

Astım şüphesi bulunan uygun yaştaki çocuklarda solunum fonksiyon testleri tanı sürecine yardımcı olabilir. Daha küçük çocuklarda ise tanı; belirtilerin seyri, muayene bulguları ve tedaviye verilen yanıt gibi çeşitli bilgiler birlikte değerlendirilerek konulabilir.

Alerjik hastalıkların değerlendirilmesinde gerekli görüldüğünde;

• Deri prick testleri,
• Kanda alerjene özgü antikor testleri,
• Solunum fonksiyon testleri,
• Gerekli durumlarda besin alerjisi değerlendirmeleri

kullanılabilir.

Test sonuçları tek başına değerlendirilmemeli, çocuğun şikâyetleri ve klinik bulgularıyla birlikte ele alınmalıdır.

Astım Tedavisi Nasıldır?

Astım tedavisinin temel amacı hava yollarındaki iltihabi süreci ve belirtileri kontrol altında tutmak, atakların ortaya çıkmasını azaltmak ve çocuğun günlük yaşamına mümkün olduğunca normal şekilde devam etmesini sağlamaktır.

Tedavi, çocuğun yaşına, belirtilerin sıklığına ve şiddetine göre kişiye özel olarak planlanır.

Doktor tarafından gerekli görüldüğünde;

• Kontrol sağlayıcı inhaler ilaçlar,
• Belirti veya atak dönemlerinde kullanılan rahatlatıcı ilaçlar,
• İnhaler tedavilerin doğru uygulanmasını kolaylaştıran yardımcı cihazlar

kullanılabilir.

İnhaler ilaçların doğru teknikle kullanılması tedavinin etkinliği açısından önemlidir. Bu nedenle ailelerin ve çocukların cihaz kullanımının sağlık profesyonelleri tarafından gösterilen şekilde uygulanması gerekir.

Astım tedavisinde ilaçların doktor önerisi olmadan bırakılması veya dozunun değiştirilmesi önerilmez.

Alerjik Hastalıkların Tedavisi Nasıldır?

Alerjik hastalıkların tedavisi, alerjinin türüne ve belirtilerin şiddetine göre değişir.

Tedavide öncelikle mümkünse belirtileri tetikleyen alerjen veya etkenlerin belirlenmesi ve maruziyetin azaltılması hedeflenir. Bunun yanında doktorun gerekli gördüğü durumlarda antihistaminik ilaçlar, burun spreyleri, cilt tedavileri veya diğer uygun tedavi yöntemleri kullanılabilir.

Bazı uygun hastalarda, uzman değerlendirmesi sonrasında alerjen immünoterapisi (alerji aşısı) gündeme gelebilir. Bu tedavi yöntemi her alerjik hastaya uygulanmaz; hastanın yaşı, alerjen duyarlılığı, belirtilerin özellikleri ve genel sağlık durumu değerlendirilerek karar verilir.

Astım Atağı Sırasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

Astım belirtilerinin belirgin şekilde arttığı dönemlerde çocukta nefes darlığı, hırıltı, öksürük veya göğüste sıkışma görülebilir.

Bu durumda öncelikle çocuğun sakin kalmasına yardımcı olunmalı ve daha önce hekim tarafından oluşturulmuş bir astım eylem planı varsa bu plana uygun hareket edilmelidir.

Çocuğun konuşmakta veya nefes almakta belirgin şekilde zorlanması, dudaklarda morarma, ciddi solunum sıkıntısı, bilinç değişikliği veya belirtilerin uygulanan tedaviye rağmen düzelmemesi durumunda acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Astım ve Alerjiden Korunmak İçin Neler Yapılabilir?

Her alerjeni tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmayabilir. Ancak bilinen tetikleyicilere maruziyetin azaltılması belirtilerin kontrolüne yardımcı olabilir.

Ailelerin dikkat edebileceği bazı noktalar şunlardır:

• Ev ortamında sigara içilmemelidir.
• Ev düzenli olarak havalandırılmalıdır.
• Çocuğun bilinen alerjenleri belirlenmişse mümkün olduğunca bu etkenlerden uzak durulmalıdır.
• Ev tozu ve akarlarla mücadelede uygun temizlik yöntemleri uygulanmalıdır.
• Polen yoğunluğunun yüksek olduğu dönemlerde gerekli önlemler alınmalıdır.
• Yoğun parfüm, oda kokusu ve diğer tahriş edici kokuların kullanımından kaçınılmalıdır.
• Solunum yolu enfeksiyonlarından korunmak için el hijyenine dikkat edilmelidir.
• Çocuğun doktor tarafından önerilen tedavisini düzenli şekilde uygulaması sağlanmalıdır.
• İlaçların kullanım tekniği ve dozları doktor önerisi doğrultusunda takip edilmelidir.

Astım ve Alerjik Hastalıklar Çocuğun Günlük Yaşamını Etkiler mi?

Uygun şekilde değerlendirilen ve takip edilen astım ve alerjik hastalıkların kontrolü, çocuğun günlük yaşamının sürdürülebilmesine yardımcı olabilir.

Çocukların yaşına ve sağlık durumuna uygun fiziksel aktivite ve oyun alışkanlıklarını sürdürmesi önemlidir. Astım tanısı bulunan çocuklarda egzersiz sırasında ortaya çıkan belirtiler varsa bu durum doktorla paylaşılmalı ve gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.

Alerjik hastalıkların kontrol altına alınması; uyku kalitesi, okul yaşamı, fiziksel aktivite ve günlük yaşam konforu açısından da önem taşıyabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Çocuğunuzda tekrarlayan öksürük, hırıltılı solunum, nefes darlığı, gece öksürüğü, sürekli burun akıntısı veya tekrarlayan cilt döküntüleri gibi şikâyetler varsa çocuk sağlığı ve hastalıkları veya ilgili uzmanlık alanı tarafından değerlendirilmesi uygun olabilir.

Özellikle;

• Nefes darlığının belirginleşmesi,
• Solunumun hızlanması,
• Konuşmakta veya beslenmekte zorlanma,
• Dudaklarda veya ciltte morarma,
• Boğaz, dil veya dudakta ani şişme,
• Bayılma veya bilinç değişikliği,
• Şiddetli ve hızlı gelişen alerjik reaksiyon

gibi durumlarda acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Ailelere Mesaj

Astım ve alerjik hastalıklar çocukluk döneminde sık görülebilen ve belirtileri kişiden kişiye değişebilen durumlardır. Tekrarlayan öksürük, hırıltı, nefes darlığı, burun yakınmaları veya cilt bulguları göz ardı edilmemelidir.

Erken değerlendirme, doğru tanı ve düzenli takip; çocuğun belirtilerinin kontrol altında tutulmasına ve günlük yaşamının daha sağlıklı şekilde sürdürülmesine katkı sağlayabilir.

Çocuğunuzda tekrarlayan solunum yolu veya alerji belirtileri varsa, uygun değerlendirme ve takip için bir sağlık profesyoneline başvurmanız önemlidir.