İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS)

İrritabl bağırsak sendromu (IBS), sindirim sisteminin özellikle kalın bağırsağın çalışma düzeninde değişikliklere yol açabilen, sık görülen fonksiyonel bir bağırsak hastalığıdır. Karın ağrısı, şişkinlik ve dışkılama alışkanlıklarında değişikliklerle kendini gösterebilir.

IBS, bağırsakta yapısal bir hasar oluşturan bir hastalık değildir. Ancak uzun süre devam eden veya tekrarlayan şikâyetler günlük yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Belirtilerin şiddeti ve şekli kişiden kişiye değişebilir.

İrritabl Bağırsak Sendromu Nedir?

IBS; bağırsak hareketleri, bağırsakların hassasiyeti ve beyin-bağırsak arasındaki iletişimdeki değişikliklerle ilişkili bir durumdur.

Bazı kişilerde ishal ön plandayken bazı kişilerde kabızlık, bazı hastalarda ise ishal ve kabızlık dönemleri dönüşümlü olarak görülebilir.

IBS'nin tek bir nedeni yoktur. Bağırsak hareketlerindeki değişiklikler, bağırsakların normal uyaranlara karşı daha hassas hale gelmesi, geçirilmiş bağırsak enfeksiyonları, beslenme alışkanlıkları ve stres gibi çeşitli faktörler belirtilerin ortaya çıkmasında rol oynayabilir.

IBS'nin Belirtileri Nelerdir?

İrritabl bağırsak sendromunda en sık görülen belirtiler şunlardır:

• Tekrarlayan karın ağrısı veya kramp,
• Karında şişkinlik,
• Gaz ve bağırsak hareketlerinde artış,
• İshal,
• Kabızlık,
• İshal ve kabızlığın dönüşümlü olarak görülmesi,
• Dışkılama sıklığında değişiklik,
• Dışkının görünümünde değişiklik,
• Dışkılama sonrasında tam boşalamama hissi,
• Dışkılama ile ilişkili karın ağrısı.

Bazı hastalarda belirtiler belirli yiyeceklerin tüketilmesi, stres veya günlük yaşam koşullarındaki değişikliklerle artabilir.

IBS Neden Olur?

IBS'nin kesin nedeni her zaman belirlenemez. Hastalığın ortaya çıkmasında birden fazla faktörün birlikte rol oynayabileceği düşünülmektedir.

Bunlar arasında;

• Bağırsak hareketlerinde değişiklik,
• Bağırsakların normal uyaranlara karşı artmış hassasiyeti,
• Beyin-bağırsak iletişimindeki değişiklikler,
• Geçirilmiş bazı bağırsak enfeksiyonları,
• Beslenme alışkanlıkları,
• Stres ve psikolojik faktörler,
• Bağırsak mikrobiyotasındaki değişiklikler

yer alabilir.

Bu faktörlerin etkisi her hastada aynı değildir.

Stres IBS'yi Tetikler mi?

Beyin ve bağırsak arasında güçlü bir iletişim bulunur. Bu nedenle stres, kaygı ve duygusal değişiklikler bazı kişilerde bağırsak hareketlerini ve bağırsak hassasiyetini etkileyerek IBS belirtilerinin artmasına neden olabilir.

Ancak IBS belirtilerinin yalnızca stres kaynaklı olduğu düşünülmemelidir. Altta yatan diğer faktörlerin de değerlendirilmesi gerekir.

IBS Tanısı Nasıl Konulur?

IBS tanısında hastanın şikâyetlerinin özellikleri, ne kadar süredir devam ettiği ve dışkılama ile ilişkisi ayrıntılı olarak değerlendirilir.

Doktor tarafından fizik muayene yapıldıktan sonra gerekli görülen hastalarda kan ve dışkı testleri veya diğer incelemeler istenebilir.

Bazı hastalarda çölyak hastalığı, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, enfeksiyonlar veya diğer sindirim sistemi hastalıklarının dışlanması amacıyla ek değerlendirmeler yapılabilir.

Kolonoskopi her IBS hastasında gerekli değildir. Hastanın yaşı, belirtileri, aile öyküsü ve alarm bulgularının varlığına göre doktor tarafından gerekli görülürse uygulanabilir.

IBS Türleri Nelerdir?

Baskın bağırsak alışkanlığına göre IBS farklı şekillerde sınıflandırılabilir:

Kabızlığın baskın olduğu IBS (IBS-C):
Kabızlık ve sert dışkılama daha belirgindir.

İshalin baskın olduğu IBS (IBS-D):
Sık ve gevşek dışkılama ön plandadır.

Karışık tip IBS (IBS-M):
Kabızlık ve ishal dönemleri birlikte veya dönüşümlü olarak görülür.

Sınıflandırılamayan IBS:
Belirtilerin belirgin bir alt tipe tam olarak uymadığı durumlarda kullanılabilir.

IBS Tedavisi Nasıl Yapılır?

IBS için her hastaya uygulanan tek bir tedavi yöntemi bulunmaz. Tedavi, hastanın baskın belirtilerine, beslenme alışkanlıklarına ve yaşam tarzına göre kişiselleştirilir.

Tedavide;

• Beslenme düzenlemeleri,
• Yeterli sıvı ve uygun lif tüketimi,
• Düzenli fiziksel aktivite,
• Stres yönetimi,
• Uyku düzeninin iyileştirilmesi,
• Gerekli durumlarda ilaç tedavileri

kullanılabilir.

Kabızlık, ishal, karın ağrısı veya şişkinlik gibi baskın belirtilere yönelik farklı tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.

Beslenme IBS'de Neden Önemlidir?

Bazı yiyecekler IBS belirtilerini artırabilir. Ancak her hastanın tetikleyici gıdaları aynı değildir.

Hastanın hangi yiyeceklerden sonra şikâyetlerinin arttığını takip etmesi, beslenme düzeninin kişiye özel oluşturulmasına yardımcı olabilir.

Bazı hastalarda belirli karbonhidratların sınırlandırıldığı düşük FODMAP yaklaşımı kısa süreli olarak değerlendirilebilir. Bu tür eliminasyon diyetlerinin özellikle uzun süre ve kontrolsüz şekilde uygulanması önerilmez. Gerektiğinde diyetisyen desteğiyle planlanmalıdır.

IBS Ciddi Bir Hastalık mıdır?

IBS, bağırsakta kansere veya kalıcı yapısal hasara neden olan bir hastalık değildir. Bununla birlikte uzun süre devam eden şikâyetler kişinin yaşam kalitesini etkileyebilir.

IBS tanısı konulmadan önce benzer belirtilere neden olabilecek diğer hastalıkların değerlendirilmesi önemlidir. Özellikle yeni başlayan veya alışılmış şikâyetlerden farklı seyreden belirtiler doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Hangi Belirtilerde Doktora Başvurulmalıdır?

Her karın ağrısı veya bağırsak alışkanlığı değişikliği IBS anlamına gelmez.

Özellikle;

• Dışkıda kan görülmesi,
• Açıklanamayan kilo kaybı,
• Gece uykudan uyandıran ishal veya karın ağrısı,
• Sürekli ve giderek artan karın ağrısı,
• Kansızlık,
• Ateş,
• Tekrarlayan kusma,
• Bağırsak alışkanlığında yeni ve kalıcı değişiklik,
• Ailede kolon kanseri veya inflamatuvar bağırsak hastalığı öyküsü

gibi durumlarda doktor değerlendirmesi önemlidir.

Hastalara Mesaj

İrritabl bağırsak sendromu, belirtileri kişiden kişiye değişebilen ve dönemsel olarak artıp azalabilen bir sindirim sistemi hastalığıdır. Karın ağrısı, şişkinlik, ishal ve kabızlık gibi şikâyetler yaşam kalitesini etkileyebilir.

IBS tedavisinde amaç, hastanın baskın belirtilerini azaltmak ve günlük yaşam konforunu artırmaktır. Bunun için beslenme düzenlemeleri, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerekli durumlarda ilaç tedavileri kişiye özel olarak planlanabilir.

Uzun süren, tekrarlayan veya yeni ortaya çıkan bağırsak şikâyetlerinde doğru tanı için gastroenteroloji uzmanına başvurulması önemlidir.