Doğum Kontrol Yöntemleri Danışmanlığı
Doğum kontrol yöntemleri, gebeliği önlemek amacıyla kullanılan ve kişilerin gebelik planlamalarını kendi yaşam koşullarına ve sağlık durumlarına göre yapmalarına yardımcı olan yöntemlerdir.
Günümüzde gebeliği önlemek için hormon içeren yöntemlerden rahim içi araçlara, bariyer yöntemlerden kalıcı doğum kontrol yöntemlerine kadar birçok seçenek bulunmaktadır.
Ancak tek bir doğum kontrol yöntemi herkes için uygun değildir. Yöntem seçimi; kişinin yaşı, genel sağlık durumu, mevcut hastalıkları, kullandığı ilaçlar, adet düzeni, gelecekte çocuk sahibi olma planı, emzirme durumu ve kişisel tercihleri dikkate alınarak yapılmalıdır.
Bu nedenle doğum kontrol yöntemleri hakkında karar vermeden önce hekim danışmanlığı almak, kişinin kendisi için en uygun yöntemi belirlemesine yardımcı olur.
Doğum Kontrol Yöntemleri Nelerdir?
Doğum kontrol yöntemleri genel olarak hormon içeren, rahim içi araçlar, bariyer yöntemler, doğal yöntemler ve kalıcı yöntemler şeklinde değerlendirilebilir.
1. Doğum Kontrol Hapları
Doğum kontrol hapları, içerdiği hormonlar sayesinde temel olarak yumurtlamayı baskılayarak gebeliği önlemeye yardımcı olur.
Düzenli ve doğru kullanıldığında oldukça etkili yöntemlerdir.
Bazı kadınlarda adetlerin daha düzenli ve daha az ağrılı olmasına da yardımcı olabilir.
Ancak her kadın için uygun olmayabilir. Özellikle bazı pıhtılaşma bozuklukları, belirli migren tipleri, bazı kalp-damar hastalıkları, karaciğer hastalıkları ve sigara kullanımı gibi durumlarda hekimin değerlendirmesi gerekir.
Doğum kontrol hapları cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.
2. Kondom
Kondom, spermin vajinaya ulaşmasını engelleyen bariyer yöntemlerden biridir.
Doğru ve her cinsel ilişkide düzenli kullanılması gebelik riskini azaltır.
Doğum kontrol yöntemleri arasında önemli bir özelliği ise cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı da koruma sağlayabilmesidir. Ancak koruyuculuğu tüm enfeksiyonlar için tamamen aynı değildir ve cilt temasıyla bulaşabilen enfeksiyonlarda risk tamamen ortadan kalkmayabilir.
3. Rahim İçi Araçlar (Spiral)
Rahim içi araçlar, rahim içerisine yerleştirilen ve uzun süreli gebelikten korunma sağlayabilen yöntemlerdir.
İki temel türü bulunur:
- Bakırlı rahim içi araç
- Hormonlu rahim içi araç
Bakırlı rahim içi araç hormon içermez ve uzun süreli korunma sağlayabilir.
Hormonlu rahim içi araç ise rahim içerisinde düşük dozda hormon salgılayarak gebeliği önlemeye yardımcı olur. Bazı kadınlarda adet kanamasının azalmasına da katkı sağlayabilir.
Rahim içi araçların yerleştirilmesi ve çıkarılması sağlık profesyoneli tarafından yapılmalıdır.
Her iki yöntem de cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.
4. Doğum Kontrol İğneleri
Hormon içeren doğum kontrol iğneleri belirli aralıklarla uygulanarak gebeliği önlemeye yardımcı olur.
Kullanım sıklığı kullanılan preparata göre değişebilir.
Bazı kadınlarda adet düzensizliği veya adetlerin tamamen kesilmesi görülebilir. Yöntem bırakıldıktan sonra doğurganlığın geri dönmesi kişiden kişiye değişebilir.
Bu nedenle düzenli ilaç kullanmak istemeyen ancak uzun süreli korunma arayan kişilerde hekim tarafından değerlendirilebilecek seçeneklerden biridir.
5. Doğum Kontrol İmplantı
Cilt altına yerleştirilen küçük bir çubuk şeklindeki implant, hormon salgılayarak gebeliği önlemeye yardımcı olur.
Uzun süreli korunma sağlayabilen yöntemlerden biridir.
Özellikle her gün hap kullanmak istemeyen kişiler için alternatif olabilir.
İmplantın yerleştirilmesi ve çıkarılması sağlık profesyoneli tarafından gerçekleştirilir.
6. Vajinal Halka
Vajinal halka, vajina içerisine yerleştirilen ve belirli süre boyunca hormon salgılayan bir doğum kontrol yöntemidir.
Hormonların etkisiyle yumurtlamayı baskılayarak gebeliğin oluşmasını önlemeye yardımcı olur.
Kullanım şekli ve değiştirme sıklığı ürünün özelliklerine göre değişebileceğinden hekim veya sağlık profesyonelinin önerilerine uyulmalıdır.
7. Doğum Kontrol Bandı
Cilt üzerine uygulanan doğum kontrol bantları, hormonları cilt yoluyla vücuda vererek gebeliği önlemeye yardımcı olur.
Kullanım düzeni, kullanılan ürüne göre değişebilir.
Diğer hormonal yöntemlerde olduğu gibi herkes için uygun olmayabilir ve kullanılmadan önce kişinin sağlık durumunun değerlendirilmesi gerekir.
Acil Kontrasepsiyon Nedir?
Acil kontrasepsiyon, korunmasız cinsel ilişki sonrasında veya kullanılan doğum kontrol yönteminin başarısız olması durumunda gebeliği önlemeye yardımcı olmak amacıyla kullanılan yöntemlerdir.
Acil kontrasepsiyon seçenekleri arasında bazı acil doğum kontrol hapları ve uygun durumlarda bakırlı rahim içi araç bulunur.
Acil kontrasepsiyon yöntemleri düzenli doğum kontrol yöntemlerinin yerine geçmez. Ayrıca mevcut bir gebeliği sonlandırmak amacıyla kullanılmaz.
Ne kadar erken uygulanırsa uygun yöntemin etkinliği açısından o kadar önemlidir. Kullanılacak yöntemin seçimi ve zamanlaması konusunda sağlık profesyonelinden bilgi alınmalıdır.
Doğal Doğum Kontrol Yöntemleri
Takvim yöntemi, yumurtlama döneminin takibi ve geri çekilme gibi yöntemler de gebelikten korunma amacıyla kullanılabilmektedir.
Ancak bu yöntemlerin etkinliği, özellikle düzenli uygulanmadığında veya adet döngüsü değişken olduğunda diğer bazı yöntemlere göre daha düşük olabilir.
Gebelikten mümkün olduğunca güvenilir şekilde korunmak isteyen kişilerin yöntem seçimini hekimle birlikte değerlendirmesi önemlidir.
Kalıcı Doğum Kontrol Yöntemleri
Çocuk sahibi olma isteğinin tamamlandığı ve kalıcı olarak gebelikten korunmak isteyen kişilerde cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.
Kadınlarda tüplerin bağlanması, erkeklerde ise vazektomi kalıcı doğum kontrol yöntemleri arasında yer alır.
Bu yöntemler karar verilmeden önce ayrıntılı şekilde değerlendirilmelidir. Çünkü amaç kalıcı korunma sağlamak olsa da ileride çocuk sahibi olma isteğinin ortaya çıkabileceği durumlar göz önünde bulundurulmalıdır.
Doğum Kontrol Yöntemi Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Yöntem seçimi sırasında yalnızca gebeliği önleme özelliği değil, kişinin genel sağlık durumu ve yaşam koşulları da değerlendirilmelidir.
Hekim görüşmesinde:
- Yaş
- Daha önceki gebelik ve doğum öyküsü
- Gelecekte çocuk sahibi olma planı
- Adet düzeni ve kanama miktarı
- Migren öyküsü
- Tansiyon
- Kalp-damar hastalıkları
- Pıhtılaşma problemleri
- Karaciğer hastalıkları
- Kullanılan ilaçlar
- Sigara kullanımı
- Emzirme durumu
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riski
- Kişinin yöntemle ilgili tercihleri
gibi birçok faktör dikkate alınabilir.
Bu değerlendirme sonucunda kişiye uygun seçenekler belirlenir.
Hangi Yöntem Daha Güvenlidir?
Doğum kontrol yöntemlerinin gebeliği önleme etkinliği birbirinden farklıdır.
Ancak “en iyi doğum kontrol yöntemi” herkes için aynı değildir.
Bazı kişiler günlük olarak kullanılan bir yöntemi tercih ederken, bazı kişiler uzun etkili ve günlük kullanım gerektirmeyen yöntemleri tercih edebilir.
Yöntemin etkinliği kadar doğru ve düzenli kullanılması da önemlidir.
Bu nedenle kişinin yaşam tarzına uyum sağlayan, doğru kullanabileceği ve sağlık durumu açısından uygun olan yöntemin belirlenmesi önem taşır.
Doğum Kontrol Yöntemleri Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklardan Korur mu?
Hayır. Doğum kontrol yöntemlerinin çoğu gebeliği önlemeye yöneliktir ancak cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.
Kondom, doğru ve düzenli kullanıldığında birçok cinsel yolla bulaşan enfeksiyonun bulaşma riskini azaltabilen temel korunma yöntemlerinden biridir.
Gebelikten korunmanın yanı sıra cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmanın da önemli olduğu durumlarda uygun bariyer yöntemlerin kullanılması gerekir.
Doğum Kontrol Yöntemleri Kısırlığa Neden Olur mu?
Modern doğum kontrol yöntemlerinin büyük bölümü kalıcı kısırlığa neden olmaz.
Hormon içeren yöntemler veya rahim içi araçlar bırakıldığında doğurganlığın geri dönüşü yönteme göre değişmekle birlikte genellikle mümkündür.
Ancak bazı yöntemlerin bırakılmasının ardından doğurganlığın geri dönmesi diğerlerinden daha uzun sürebilir.
Bu nedenle gebelik planı bulunan kişilerin yöntem seçimi sırasında bu konuyu hekimiyle görüşmesi önemlidir.
Doğum Kontrol Yöntemlerinde Doktor Danışmanlığı Neden Önemlidir?
Doğum kontrol yöntemlerinin bazıları belirli sağlık durumlarında kullanılmamalı veya dikkatli değerlendirilmelidir.
Örneğin hormon içeren yöntemlerin seçiminde kişinin tıbbi geçmişi, kullandığı ilaçlar ve bazı risk faktörleri önem taşıyabilir.
Bu nedenle arkadaş veya yakının kullandığı bir doğum kontrol yönteminin sizin için de uygun olduğu düşünülmemelidir.
Kişiye özel değerlendirme, hem güvenli hem de sürdürülebilir bir doğum kontrol yönteminin belirlenmesinin temelidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda doğum kontrol yöntemleri konusunda kadın hastalıkları ve doğum uzmanından danışmanlık alınması önerilir:
- İlk kez doğum kontrol yöntemi kullanmayı düşünüyorsanız
- Mevcut yönteminizi değiştirmek istiyorsanız
- Yöntemin yan etkilerinden rahatsızsanız
- Hormon içeren yöntem kullanmayı düşünüyorsanız
- Spiral veya implant gibi uzun etkili bir yöntem düşünüyorsanız
- Doğum sonrası korunma yöntemi belirlemek istiyorsanız
- Emziriyorsanız ve doğum kontrol yöntemi seçmek istiyorsanız
- Yakın zamanda gebelik planlıyorsanız
- Korunmasız cinsel ilişki yaşandıysa
- Kullandığınız doğum kontrol yönteminin başarısız olduğunu düşünüyorsanız
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon açısından riskiniz bulunuyorsa
Hastalarımıza Mesajımız
Doğum kontrolü yalnızca gebeliği önlemekten ibaret değildir. Kendinize, sağlık durumunuza ve gelecekteki gebelik planlarınıza uygun yöntemi seçmek de üreme sağlığının önemli bir parçasıdır.
Her kadının ihtiyaçları ve yaşam koşulları farklıdır. Bu nedenle doğum kontrol yönteminizi kendi başınıza belirlemek yerine, kadın hastalıkları ve doğum uzmanınızla görüşerek size uygun seçenekleri değerlendirmeniz önemlidir.
Doğru yöntem, doğru zamanda ve doğru kullanım ile güvenli aile planlamasının önemli bir parçasıdır.
