Endometriozis (Çikolata Kisti Hastalığı)
Endometriozis, rahim içini döşeyen dokuya benzer dokunun rahim dışında yerleşmesi ve burada büyümesiyle ortaya çıkan, kronik seyir gösterebilen bir jinekolojik hastalıktır. Bu doku en sık yumurtalıklar, tüpler ve pelvis içerisindeki diğer bölgelerde görülebilir.
Endometriozis, kadınların yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilen; ağrı, adet düzensizlikleri ve bazı kadınlarda gebe kalmakta güçlük gibi sorunlara yol açabilen bir durumdur.
Halk arasında “çikolata kisti” olarak bilinen endometrioma ise endometriozisin yumurtalıklarda oluşturduğu kist türüdür. Bu nedenle her endometriozis hastasında çikolata kisti bulunması gerekmez.
Endometriozis Nedir?
Normalde rahmin iç tabakasında bulunan endometrium dokusu, adet döngüsü boyunca hormonların etkisiyle değişir ve adet kanaması sırasında vücuttan atılır.
Endometrioziste ise endometrium dokusuna benzeyen doku rahim dışında bulunur. Bu dokular da hormonal değişikliklerden etkilenebilir. Zaman içerisinde iltihabi reaksiyonlara, yapışıklıklara ve ağrıya neden olabilir.
Endometriozis farklı bölgelerde görülebilir. Özellikle:
- Yumurtalıklar,
- Fallop tüpleri,
- Rahmin dış yüzeyi,
- Pelvis içerisindeki dokular,
- Bağırsak çevresi,
- Mesane çevresi
gibi alanlarda yerleşebilir.
Hastalığın yaygınlığı ve yerleşim yeri kişiden kişiye değişebilir.
Çikolata Kisti Nedir?
Çikolata kisti, endometriozis dokusunun yumurtalıkta yerleşmesi sonucunda oluşabilen kisttir.
Kistin içerisinde zaman içerisinde biriken eski kan, kahverengi ve yoğun bir görünüm oluşturduğu için halk arasında “çikolata kisti” olarak adlandırılır.
Çikolata kisti her zaman belirti vermeyebilir. Bazı kadınlarda rutin ultrasonografi sırasında fark edilirken, bazı kadınlarda şiddetli adet ağrısı, kasık ağrısı veya gebe kalmakta güçlük gibi şikâyetlere neden olabilir.
Önemli: Her yumurtalık kisti çikolata kisti değildir. Çikolata kistinin tanısı, ultrasonografik özellikler ve hastanın klinik bulguları birlikte değerlendirilerek konulur.
Endometriozisin Belirtileri Nelerdir?
Endometriozisin belirtileri kişiden kişiye büyük farklılık gösterebilir. Hastalığın yaygınlığı ile yaşanan ağrının şiddeti her zaman birbirini göstermeyebilir.
En sık görülen belirtiler:
- Şiddetli adet ağrısı,
- Adet öncesinde veya sonrasında devam eden kasık ağrısı,
- Kronik pelvik ağrı,
- Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrı,
- Adet döneminde bağırsak hareketleri sırasında ağrı,
- Adet döneminde idrar yaparken ağrı,
- Adet düzensizlikleri veya yoğun adet kanaması,
- Karında şişkinlik ve rahatsızlık hissi,
- Yorgunluk,
- Gebe kalmakta güçlük
şeklinde olabilir.
Bazı hastalarda ise endometriozis herhangi bir belirtiye neden olmayabilir.
Şiddetli Adet Ağrısı Normal midir?
Adet döneminde hafif veya orta düzeyde ağrı görülebilir. Ancak ağrının günlük yaşamı, okul veya iş hayatını, sosyal aktiviteleri ya da cinsel yaşamı belirgin şekilde etkilemesi normal kabul edilmemeli ve değerlendirilmelidir.
Özellikle ağrı kesicilere rağmen geçmeyen, zaman içerisinde şiddetlenen veya her ay yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen adet ağrıları endometriozis açısından değerlendirilmelidir.
“Adet ağrısıdır, geçer” diyerek yıllarca devam eden şikâyetlerin ertelenmemesi önemlidir.
Endometriozis Neden Oluşur?
Endometriozisin kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Hastalığın gelişiminde hormonal, genetik, bağışıklık sistemi ve çeşitli biyolojik mekanizmaların rol oynayabileceği düşünülmektedir.
Ailede endometriozis öyküsü bulunması hastalık riskini artırabilen faktörlerden biridir.
Ancak endometriozisin tek bir nedene bağlı olarak geliştiği söylenemez. Bu nedenle hastalığın ortaya çıkmasını tamamen önleyen kesin bir yöntem bulunmamaktadır.
Endometriozis Tanısı Nasıl Konulur?
Tanı sürecinde öncelikle hastanın şikâyetleri ve tıbbi öyküsü ayrıntılı şekilde değerlendirilir.
Özellikle:
- Adet ağrısının ne kadar süredir devam ettiği,
- Ağrının şiddeti,
- Ağrının günlük yaşamı etkileyip etkilemediği,
- Cinsel ilişki sırasında ağrı olup olmadığı,
- Bağırsak veya idrar sistemiyle ilişkili belirtiler,
- Adet kanamasının özellikleri,
- Gebelik öyküsü ve gebelik isteği
değerlendirilir.
Jinekolojik muayene sonrasında hekim tarafından gerekli görülürse ultrasonografi ve bazı hastalarda manyetik rezonans görüntüleme gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
Özellikle yumurtalıklarda çikolata kisti düşünüldüğünde ultrasonografi önemli bir değerlendirme yöntemidir.
Bazı durumlarda tanının kesinleştirilmesi veya hastalığın yaygınlığının değerlendirilmesi amacıyla laparoskopik cerrahi gerekebilir.
Endometriozis Tedavisi Nasıl Yapılır?
Endometriozis tedavisi her hastada aynı şekilde uygulanmaz. Tedavi planlanırken:
- Hastanın yaşı,
- Şikâyetlerin şiddeti,
- Hastalığın yerleşimi ve yaygınlığı,
- Çikolata kisti bulunup bulunmadığı,
- Daha önce uygulanan tedaviler,
- Gebelik isteği,
- Yumurtalık rezervi ve diğer klinik özellikler
birlikte değerlendirilir.
Tedavinin temel amaçları ağrıyı azaltmak, hastalığın neden olduğu şikâyetleri kontrol altına almak, yaşam kalitesini artırmak ve gebelik planlayan hastalarda doğurganlığı destekleyecek uygun yaklaşımı belirlemektir.
Tedavide ilaçlar, cerrahi yöntemler veya bazı hastalarda bu yaklaşımların birlikte kullanılması düşünülebilir.
Endometrioziste İlaç Tedavisi
İlaç tedavisi özellikle ağrı ve hormonal aktiviteye bağlı şikâyetlerin kontrol altına alınmasında kullanılabilir.
Hastanın durumuna göre:
- Ağrı kesici ilaçlar,
- Hormonal doğum kontrol yöntemleri,
- Progesteron içeren tedaviler,
- GnRH sistemi üzerinden etki gösteren hormonal tedaviler
gibi seçenekler değerlendirilebilir.
Hangi ilacın kullanılacağı; hastanın şikâyetleri, yaşı, mevcut hastalıkları, kullandığı diğer ilaçlar ve gebelik planı dikkate alınarak hekim tarafından belirlenmelidir.
İlaç tedavisi hastalığı her zaman tamamen ortadan kaldırmaz. Tedavinin amacı çoğunlukla belirtileri ve hastalığın hormonal aktivitesini kontrol altına almaktır.
Endometrioziste Cerrahi Tedavi
Bazı hastalarda ilaç tedavisine rağmen devam eden veya yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen şikâyetler, büyük çikolata kistleri, derin yerleşimli endometriozis veya hastalığın bazı organları etkilemesi durumunda cerrahi tedavi değerlendirilebilir.
Cerrahi tedavide amaç endometriozis odaklarının ve gerekli durumlarda kistlerin çıkarılması, yapışıklıkların giderilmesi ve hastanın şikâyetlerinin azaltılmasıdır.
Ancak özellikle yumurtalık cerrahisinde yumurtalık dokusunun ve yumurtalık rezervinin korunması büyük önem taşır. Bu nedenle cerrahi kararı kişiye özel olarak verilmelidir.
Her çikolata kistinin ameliyat edilmesi gerekmez.
Çikolata Kisti Ameliyat Edilmeli midir?
Çikolata kisti saptanan her hastada doğrudan ameliyat kararı verilmez.
Ameliyat gerekip gerekmediği değerlendirilirken:
- Kistin boyutu ve özellikleri,
- Hastanın ağrı şikâyetleri,
- Kistin zaman içerisindeki değişimi,
- Hastanın yaşı,
- Yumurtalık rezervi,
- Gebelik planı,
- Daha önce geçirilmiş ameliyatlar,
- Diğer endometriozis odaklarının varlığı
gibi birçok faktör dikkate alınır.
Özellikle çocuk sahibi olmayı planlayan hastalarda yumurtalık rezervinin korunması açısından tedavi yaklaşımının dikkatli şekilde planlanması gerekir.
Endometriozis ve Kısırlık İlişkisi
Endometriozis bazı kadınlarda gebe kalmakta güçlüğe neden olabilir. Ancak endometriozis tanısı almak, kesinlikle çocuk sahibi olunamayacağı anlamına gelmez.
Hastalığın tüplerde ve çevre dokularda oluşturabileceği yapışıklıklar, yumurtalıkların etkilenmesi veya diğer mekanizmalar doğurganlığı etkileyebilir.
Gebelik planlayan endometriozis hastalarında tedavi yaklaşımı; yaş, yumurtalık rezervi, hastalığın durumu, daha önce geçirilmiş ameliyatlar ve çiftin genel doğurganlık değerlendirmesi göz önünde bulundurularak planlanmalıdır.
Gerekli durumlarda yumurtlama tedavileri veya yardımcı üreme yöntemleri de değerlendirilebilir.
Endometriozis Gebelikte Kaybolur mu?
Gebelik sırasında hormonal değişikliklere bağlı olarak endometriozis belirtilerinde geçici azalma görülebilir. Ancak gebelik, endometriozisin kesin tedavisi olarak kabul edilmez.
Bu nedenle “gebelik yaparsam endometriozis tamamen geçer” düşüncesiyle gebelik planlanmamalıdır.
Endometriozis uzun süreli takip gerektirebilen bir durumdur ve tedavi planı kişinin ihtiyaçlarına göre oluşturulmalıdır.
Endometriozis Tekrarlar mı?
Endometriozis kronik seyir gösterebilen bir hastalıktır ve tedavi sonrasında belirtiler yeniden ortaya çıkabilir.
Cerrahi tedavi uygulanmış olsa bile hastanın durumuna göre takip ve gerekli görülen medikal tedaviler planlanabilir.
Bu nedenle tedavi sonrasında şikâyetlerin yeniden ortaya çıkması durumunda tekrar değerlendirme yapılması önemlidir.
Endometriozis ve Yaşam Kalitesi
Endometriozis yalnızca fiziksel ağrıya neden olan bir hastalık değildir. Uzun süre devam eden ağrı; günlük yaşamı, iş ve sosyal hayatı, uyku düzenini ve psikolojik iyi oluşu da etkileyebilir.
Cinsel ilişki sırasında ağrı, gebe kalma konusunda yaşanan endişeler ve uzun süreli tedavi süreçleri de kişinin yaşam kalitesini etkileyebilir.
Bu nedenle endometriozis tedavisinde yalnızca hastalığın görüntüleme bulguları değil, hastanın yaşadığı şikâyetler ve yaşam kalitesi de dikkate alınmalıdır.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki şikâyetlerden biri veya birkaçı varsa kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulması önemlidir:
- Her ay günlük yaşamı engelleyecek kadar şiddetli adet ağrısı,
- Ağrı kesicilere rağmen devam eden adet ağrısı,
- Sürekli veya tekrarlayan kasık ağrısı,
- Cinsel ilişki sırasında ağrı,
- Adet döneminde dışkılama sırasında ağrı,
- Adet döneminde idrar yaparken ağrı,
- Aşırı veya düzensiz adet kanaması,
- Daha önce tespit edilmiş çikolata kistinin bulunması,
- Gebe kalmakta güçlük,
- Daha önce endometriozis tanısı alınmış olması ve şikâyetlerin yeniden başlaması.
Özellikle ani başlayan ve çok şiddetli karın veya kasık ağrısı, bayılma hissi, yoğun kanama veya ciddi halsizlik gibi belirtilerde acil tıbbi değerlendirme gerekebilir.
Erken Tanı Neden Önemlidir?
Endometriozis belirtileri bazen uzun süre “normal adet ağrısı” olarak değerlendirilebilir. Bu durum tanının gecikmesine ve hastanın uzun yıllar boyunca ağrı yaşamasına neden olabilir.
Erken değerlendirme;
- Ağrının kontrol altına alınmasına,
- Yaşam kalitesinin artırılmasına,
- Hastalığın yaygınlığının değerlendirilmesine,
- Çikolata kistlerinin takip edilmesine,
- Doğurganlık planının uygun şekilde oluşturulmasına,
- Gerekli durumlarda uygun tedavinin zamanında başlanmasına
yardımcı olabilir.
Özellikle genç yaşlardan itibaren yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen adet ağrılarının göz ardı edilmemesi önemlidir.
Hastalarımıza Mesajımız
Şiddetli adet ağrısını kaderiniz olarak görmeyin.
Her adet döneminde günlük yaşamınızı etkileyen, işe veya okula gitmenizi engelleyen, sosyal hayatınızı kısıtlayan ya da ağrı kesici kullanmanızı gerektiren ağrılar normal kabul edilmemeli ve değerlendirilmelidir.
Endometriozis yalnızca ağrıya neden olan bir hastalık değildir; bazı kadınlarda doğurganlığı da etkileyebilir. Ancak erken değerlendirme ve kişiye özel takip ve tedavi yaklaşımı ile hastalığın neden olduğu şikâyetlerin kontrol altına alınması mümkündür.
Çikolata kisti veya endometriozis tanınız varsa tedavi yaklaşımının size özel belirlenmesi önemlidir. Özellikle gebelik planınız bulunuyorsa tedavi seçeneklerinizi hekiminizle birlikte değerlendirmeniz gerekir.
Sağlığınızla ilgili tekrarlayan veya yaşam kalitenizi etkileyen şikâyetleri ertelemeyin.
Ağrınız normal olduğu için değil, nedeninin araştırılması gerektiği için önemlidir. Erken değerlendirme için kadın hastalıkları ve doğum uzmanınıza başvurun.
