Osteoartrit (OA)

Osteoartrit (OA) Nedir?

Osteoartrit (OA), eklemlerde bulunan kıkırdak dokunun zaman içerisinde yapısal olarak bozulması ve eklem çevresindeki dokularda meydana gelen değişikliklerle seyreden, kronik ve ilerleyici bir eklem hastalığıdır. Halk arasında sıklıkla “kireçlenme” olarak bilinir.

Osteoartrit en sık diz, kalça, el, omurga ve ayak eklemlerinde görülür. Yaşla birlikte görülme sıklığı artmakla birlikte yalnızca ileri yaşlarda ortaya çıkan bir hastalık değildir. Daha önce geçirilmiş eklem yaralanmaları, aşırı eklem yüklenmesi, fazla kilo, genetik yatkınlık ve bazı eklem hastalıkları da osteoartrit gelişiminde rol oynayabilir.

Eklem kıkırdağının yapısının bozulmasıyla birlikte eklem yüzeylerinin hareket sırasında birbirleriyle olan uyumu değişebilir. Bunun sonucunda ağrı, sertlik, hareket kısıtlılığı ve zaman içerisinde eklem fonksiyonlarında azalma görülebilir.

Osteoartrit Neden Olur?

Osteoartritin tek bir nedeni yoktur. Hastalığın ortaya çıkmasında mekanik yüklenme, yaşa bağlı değişiklikler, genetik özellikler ve daha önce eklemde meydana gelen hasarlar birlikte rol oynayabilir.

Osteoartrit gelişme riskini artırabilecek faktörler arasında:

• İleri yaş,
• Fazla kilo ve obezite,
• Eklem üzerine uzun süreli ve aşırı yük binmesi,
• Daha önce geçirilmiş eklem yaralanmaları,
• Eklem ameliyatları veya travmalar,
• Eklem yapısındaki bozukluklar,
• Genetik yatkınlık,
• Bazı romatizmal ve metabolik hastalıklar,
• Mesleki olarak eklemlerin uzun süre zorlanması

yer alabilir.

Özellikle diz ve kalça gibi vücut ağırlığını taşıyan eklemlerde fazla kilo, eklem üzerindeki mekanik yükü artırarak şikâyetlerin ortaya çıkmasına veya mevcut yakınmaların artmasına katkıda bulunabilir.

Osteoartrit Belirtileri Nelerdir?

Osteoartrit belirtileri hastalığın bulunduğu ekleme ve hastalığın ilerleme düzeyine göre değişebilir.

En sık görülen belirtiler:

• Eklem ağrısı,
• Hareket sırasında artan ağrı,
• Eklemde sertlik,
• Hareket kısıtlılığı,
• Eklem çevresinde hassasiyet,
• Eklemden ses gelmesi veya krepitasyon,
• Eklem çevresinde hafif şişlik,
• Günlük aktivitelerde zorlanma,
• Eklem fonksiyonlarında azalma

şeklinde görülebilir.

Başlangıç döneminde ağrı genellikle hareketle veya eklemin uzun süre kullanılmasıyla ortaya çıkabilir. Hastalık ilerledikçe ağrı daha sık hale gelebilir ve bazı kişilerde istirahat sırasında da görülebilir.

Osteoartritte Ağrı Nasıl Olur?

Osteoartritte ağrı çoğunlukla eklemin kullanılmasıyla artar. Örneğin diz osteoartritinde uzun süre yürümek, merdiven çıkmak, çömelmek veya ayağa kalkmak ağrıyı artırabilir.

Kalça osteoartritinde kasık, kalça veya uyluk bölgesine yayılan ağrı görülebilir. El osteoartritinde ise parmak eklemlerinde ağrı, sertlik ve kavrama güçlüğü ortaya çıkabilir.

Hastalığın ilerleyen dönemlerinde eklem hareketleri daha fazla kısıtlanabilir ve ağrı günlük yaşam aktivitelerini belirgin şekilde etkileyebilir.

Sabah Tutukluğu Görülür mü?

Osteoartritte sabahları veya uzun süre hareketsiz kalındıktan sonra eklem sertliği görülebilir. Ancak bu tutukluk genellikle kısa sürer ve hareket etmeye başladıktan sonra azalır.

Uzun süren ve belirgin sabah tutukluğu ise romatoid artrit gibi inflamatuvar romatizmal hastalıkların da değerlendirilmesini gerektirebilir.

Bu nedenle eklem yakınmalarının süresi, şekli ve eşlik eden diğer belirtiler tanı açısından önemlidir.

Osteoartrit En Çok Hangi Eklemlerde Görülür?

Osteoartrit vücuttaki birçok eklemi etkileyebilir. En sık görülen bölgeler:

Diz Osteoartriti

Diz ekleminde kıkırdak yapının bozulması sonucunda ağrı, sertlik ve hareket kısıtlılığı meydana gelebilir. Özellikle merdiven çıkma, yürüme, çömelme ve uzun süre ayakta kalma sırasında şikâyetler artabilir.

Kalça Osteoartriti

Kalça osteoartritinde kasık, kalça ve uyluk bölgesinde ağrı görülebilir. Kalça hareketlerinin kısıtlanması; yürüme, oturup kalkma ve günlük aktiviteleri zorlaştırabilir.

El Osteoartriti

El ve parmak eklemlerinde ağrı, sertlik, hassasiyet ve kavrama güçlüğü ortaya çıkabilir. Bazı kişilerde parmak eklemlerinde şekil değişiklikleri görülebilir.

Omurga Osteoartriti

Omurgadaki eklemlerde meydana gelen dejeneratif değişiklikler boyun veya bel bölgesinde ağrı ve hareket kısıtlılığına neden olabilir. Bazı durumlarda sinir yapılarının etkilenmesine bağlı farklı yakınmalar da gelişebilir.

Osteoartrit Tanısı Nasıl Konur?

Osteoartrit tanısında öncelikle hastanın şikâyetleri ve fizik muayene bulguları değerlendirilir.

Doktor tarafından;

• Ağrının yeri ve özellikleri,
• Ağrının ne zaman arttığı,
• Eklem hareketlerinin durumu,
• Eklemde hassasiyet veya şişlik,
• Hareket sırasında ses veya sürtünme hissi,
• Daha önce geçirilmiş travmalar,
• Günlük yaşam aktivitelerindeki değişiklikler

değerlendirilir.

Gerekli görüldüğünde görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.

Osteoartritte Hangi Görüntüleme Yöntemleri Kullanılır?

Osteoartritin değerlendirilmesinde en sık kullanılan görüntüleme yöntemi röntgendir. Röntgende eklem aralığında daralma, kemik yapılarda değişiklikler ve osteofit adı verilen kemik çıkıntıları görülebilir.

Bazı durumlarda;

• Manyetik rezonans görüntüleme (MR),
• Ultrasonografi,
• Bilgisayarlı tomografi

gibi yöntemlere de başvurulabilir.

Özellikle başka eklem hastalıklarından şüphelenildiğinde veya eklem içerisindeki yumuşak dokuların ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğinde farklı görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

Osteoartritte Kan Testleri Yapılır mı?

Osteoartrit tanısını doğrudan koyduran spesifik bir kan testi bulunmamaktadır. Ancak doktor gerekli gördüğünde kan testleri, benzer belirtilere yol açabilecek romatizmal veya metabolik hastalıkların değerlendirilmesi amacıyla istenebilir.

Bu nedenle test sonuçları hastanın şikâyetleri, fizik muayene ve görüntüleme bulguları ile birlikte değerlendirilmelidir.

Osteoartrit Tedavisi Nasıldır?

Osteoartrit tedavisi kişinin yaşına, genel sağlık durumuna, etkilenen ekleme, hastalığın şiddetine ve günlük yaşam üzerindeki etkisine göre planlanır.

Tedavinin temel amaçları:

• Ağrıyı azaltmak,
• Eklem hareketlerini korumak,
• Günlük yaşam aktivitelerini kolaylaştırmak,
• Kas gücünü desteklemek,
• Eklem fonksiyonlarını mümkün olduğunca korumak,
• Hastalığın yaşam kalitesi üzerindeki etkisini azaltmaktır.

Tedavi yalnızca ilaçlardan oluşmaz. Yaşam tarzı düzenlemeleri, egzersiz, fizik tedavi ve gerektiğinde cerrahi tedaviler birlikte değerlendirilebilir.

İlaç Tedavisi

Osteoartritte ağrı ve inflamasyonu kontrol altına almak amacıyla doktor tarafından çeşitli ilaçlar önerilebilir.

Tedavi planında kişinin diğer hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve olası yan etkiler dikkate alınır.

Ağrı kesici veya antiinflamatuvar ilaçların gelişigüzel ve uzun süre kullanılması önerilmez. Özellikle mide, böbrek, karaciğer veya kalp-damar hastalığı bulunan kişilerin ilaç kullanımı konusunda mutlaka hekim değerlendirmesi gerekir.

Bazı hastalarda eklem içerisine uygulanan tedaviler de değerlendirilebilir.

Fizik Tedavi ve Egzersiz

Osteoartrit tedavisinde düzenli ve uygun egzersiz önemli bir yere sahiptir.

Kişiye uygun egzersiz programı;

• Eklem hareket açıklığının korunmasına,
• Kasların güçlenmesine,
• Eklem çevresindeki desteğin artırılmasına,
• Günlük hareket kapasitesinin geliştirilmesine,
• Ağrı ve sertliğin azaltılmasına

katkı sağlayabilir.

Egzersiz programının hastanın durumuna uygun şekilde planlanması önemlidir. Aşırı yüklenme veya yanlış egzersizler eklem şikâyetlerini artırabileceğinden, özellikle belirgin ağrı veya hareket kısıtlılığı bulunan kişilerin uzman önerisiyle egzersiz yapması gerekir.

Fazla Kilo Osteoartriti Etkiler mi?

Fazla kilo, özellikle diz ve kalça gibi yük taşıyan eklemler üzerindeki mekanik baskıyı artırabilir. Bu durum hem osteoartrit gelişme riskini hem de mevcut eklem şikâyetlerinin şiddetini etkileyebilir.

Kişinin sağlık durumuna uygun şekilde sağlıklı vücut ağırlığının korunması, eklemler üzerindeki yükün azaltılmasına yardımcı olabilir.

Kilo yönetimi yalnızca eklem sağlığı açısından değil, kalp-damar hastalıkları, diyabet ve diğer kronik hastalıkların yönetimi açısından da önemlidir.

Osteoartritte Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Edilmelidir?

Osteoartriti bulunan kişilerin eklemlerini tamamen hareketsiz bırakması önerilmez. Uzun süreli hareketsizlik eklem sertliğini ve kas güçsüzlüğünü artırabilir.

Günlük yaşamda:

• Düzenli ve uygun fiziksel aktivite yapılması,
• Uzun süre aynı pozisyonda kalınmaması,
• Eklemlere aşırı yük bindiren hareketlerden kaçınılması,
• Sağlıklı vücut ağırlığının korunması,
• Doktor veya fizyoterapist tarafından önerilen egzersizlerin düzenli yapılması,
• Uygun ayakkabı seçimine dikkat edilmesi

faydalı olabilir.

Osteoartrit Ameliyat Gerektirir mi?

Osteoartrit tanısı alan her hastanın ameliyat olması gerekmez.

İlaç tedavisi, egzersiz, fizik tedavi ve diğer konservatif yöntemlere rağmen ağrı ve hareket kısıtlılığının devam ettiği, günlük yaşamın belirgin şekilde etkilendiği ileri osteoartrit vakalarında cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.

Özellikle ileri düzey diz veya kalça osteoartritinde eklem protezi ameliyatları gündeme gelebilir.

Cerrahi gerekliliği; hastanın şikâyetleri, muayene bulguları, görüntüleme sonuçları ve yaşam kalitesi üzerindeki etkiler birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Osteoartritin Komplikasyonları Nelerdir?

Tedavi edilmeyen veya ilerleyen osteoartrit zaman içerisinde eklem hareketlerinde belirgin kısıtlılığa neden olabilir.

Buna bağlı olarak:

• Günlük aktivitelerde zorlanma,
• Yürüme mesafesinde azalma,
• Kas gücünde azalma,
• Hareket kısıtlılığı,
• Yaşam kalitesinde düşüş,
• Fiziksel aktivitenin azalmasına bağlı kilo artışı

gibi sorunlar ortaya çıkabilir.

Bu nedenle eklem yakınmalarının uzun süre devam etmesi durumunda değerlendirme yapılması önemlidir.

Osteoartritten Korunmak Mümkün mü?

Osteoartritin gelişimini her zaman tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak eklem sağlığını destekleyen yaşam tarzı alışkanlıkları hastalık riskinin ve eklem üzerindeki yükün azaltılmasına katkı sağlayabilir.

Bunun için:

• Sağlıklı vücut ağırlığının korunması,
• Düzenli fiziksel aktivite,
• Eklem yaralanmalarından korunma,
• Spor sırasında uygun teknik ve ekipman kullanımı,
• Dengeli beslenme,
• Sigara kullanımından kaçınma,
• Eklem şikâyetlerinin erken dönemde değerlendirilmesi

önemlidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Eklem ağrılarının sürekli hale gelmesi, giderek artması veya günlük yaşamı etkilemeye başlaması durumunda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Özellikle;

• Uzun süren eklem ağrısı,
• Hareket sırasında belirginleşen ağrı,
• Eklemde şişlik veya hassasiyet,
• Hareket kısıtlılığı,
• Merdiven çıkma veya yürümede zorlanma,
• Sabah veya uzun süre hareketsizlik sonrasında eklem sertliği,
• Eklemde şekil değişikliği

gibi belirtiler varsa uzman değerlendirmesi önemlidir.

Ani başlayan şiddetli eklem ağrısı, belirgin şişlik, kızarıklık ve ateş gibi belirtiler varsa farklı ve daha acil değerlendirme gerektiren durumların dışlanması için gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Hastalara Mesaj

Osteoartrit, günlük yaşamı etkileyebilen ancak uygun yaklaşımlarla belirtileri kontrol altına alınabilen kronik bir eklem hastalığıdır. Eklem ağrılarının yaşa bağlı olduğu düşünülerek uzun süre ihmal edilmemesi önemlidir.

Düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı vücut ağırlığının korunması, eklemlerin uygun şekilde kullanılması ve doktor tarafından önerilen tedavinin düzenli uygulanması eklem sağlığının korunmasına katkı sağlayabilir.

Uzun süren eklem ağrısı, hareket kısıtlılığı veya günlük yaşamı etkileyen eklem şikâyetleriniz varsa, erken değerlendirme ve uygun tedavi planı için bir sağlık profesyoneline başvurmanız önemlidir.